Bij het maken van de plannen voor de Zuidelijke IJoever was de ligging aan het water een belangrijk uitgangspunt. Het bood de kans om de stad terug te brengen naar haar oorspronkelijke plek, aan het water.

De rol van het water wordt op de vernieuwde Zuidelijke IJoever op allerlei manieren zichtbaar. Bijvoorbeeld op en rond de Oostelijke Handelskade: de IJhaven en de Passenger Terminal bieden er schepen een prachtplek om aan te meren. En in het Oosterdok geven twintig varende monumenten een overzicht van de laatste 125 jaar Nederlandse scheepvaart.

Aan de inrichting van de openbare ruimte en de kwaliteit van de architectuur worden hoge eisen gesteld. Het water- en scheepvaartrijke karakter van de omgeving, de oude pakhuizen en de diverse monumentale gebouwen zijn bepalend voor de inrichting van straten, pleinen, stoepen en steigers. De openbare ruimte is veelal rustig, eenvoudig en robuust, maar tegelijk sjiek en stijlvol.